Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026'da imzalanan Mekke Antlaşması'nın tam metni TBMM Başkanlığı'na sunulan kanun teklifiyle gündeme geldi. Bir ülkeye yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngören anlaşma; ortak savunma, savunma sanayii, istihbarat paylaşımı, lojistik destek ve askeri eğitim gibi alanlarda işbirliğini kapsıyor.
Ortadoğu'da İsrail'in saldırıları ve bölgedeki gerilim sürerken Meclis'e sunulan antlaşma, Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikası açısından yeni tartışmaları da beraberinde getirdi. Yemen'deki Husilerin İsrail'i hedef alan füze ve insansız hava aracı saldırılarının yakın dönemde Suudi Arabistan hava savunma sistemleri tarafından engellenmesi de tartışmalarda öne çıkan başlıklardan biri oldu. Bu gelişmeler üzerinden, Türkiye'nin Suudi Arabistan'a sağlayabileceği askeri desteğin olası bir çatışmada İsrail'e yönelen tehditlerin bertaraf edilmesine dolaylı katkı sunabileceği yönünde eleştiriler dile getiriliyor.
TRT Haber'de yayımlanan bilgilere göre, Mekke Antlaşması'nın 16 maddelik metni şöyle:
Madde 1: Egemenlik ve toprak bütünlüğünün korunması
Taraflar, birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınan sınırlarını korumak için işbirliği yapacak. Taraflardan birinin egemenliğinin, toprak bütünlüğünün veya sınırlarının tehdit edilmesi durumunda bu tehdidi ortadan kaldırmak amacıyla gerekli tüm yöntemler kullanılacak.
Madde 2: Ortak savunma ve karşılıklı yardım
Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış kabul edilecek. Taraflardan biri başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya ya da askeri saldırganlığa uğrarsa diğer taraflar, sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarını kullanarak derhal destek verecek.
Sağlanacak desteğin kapsamı ve niteliği, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesinin ardından belirlenecek. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanlar doğrultusunda işbirliği yapılacak.
Madde 3: Savunma ve güvenlik işbirliği
Taraflar, savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapacak. Silahlı kuvvetler arasındaki ilişkiler geliştirilecek ve savunma işbirliğini güçlendirmek amacıyla üzerinde uzlaşılan faaliyetler uygulanacak.
Madde 4: Uluslararası güvenlik konularında istişare
Taraflar, uluslararası güvenlik meselelerinde düzenli olarak görüş alışverişinde bulunacak. Hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak, milli güvenliklerine yönelik tehditleri ortadan kaldırmak amacıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirecek.
Madde 5: Terörle mücadele
Taraflar, bölgesel ve uluslararası istikrar ile güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin bütün çeşitleri ve biçimleriyle mücadele edecek. Bu kapsamda mevcut işbirliği ve ortak çabalar, operasyonel düzeydeki faaliyetleri de içerecek şekilde güçlendirilecek.
Madde 6: Ortak eğitim ve askeri tatbikatlar
Taraflar, savaş ve barış dönemlerinde savunma yeteneklerini geliştirmek amacıyla şu alanlarda işbirliği yapacak:
· Savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi.
· Ortak eğitim programları düzenlenmesi.
· Askeri tatbikatların gerçekleştirilmesi.
· Tarafların silahlı kuvvetleri arasında birlikte çalışabilirliğin artırılması.
· Bu amaçlara yönelik konuşlanma ve faaliyetlerin teşvik edilmesi.
Madde 7: Savunma sanayii ve teknoloji paylaşımı
Taraflar, karşılıklı mutabakat temelinde savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve kuruluşlar arasındaki işbirliğini destekleyecek.
Bu kapsamda işbirliği yapılacak alanlar şöyle sıralanıyor:
· Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi.
· Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak araştırma ve geliştirme projelerinin yürütülmesi ve savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi.
· Tarafların topraklarında, taraflardan birinin uzmanları aracılığıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi.
· Savunma sanayii, savunma araştırma ve geliştirme çalışmaları ile inovasyon alanlarında uzmanlık ve edinilen deneyimlerin paylaşılması.
· Tarafların karşılıklı mutabakatla belirleyeceği diğer işbirliği alanları.
Madde 8: Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulması
Ortak savunmaya stratejik yön vermek, savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve anlaşmanın uygulanmasında ortaya çıkabilecek sorunları ele almak amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak.
Komite, tarafların dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacak. Taraflar arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanacak. Ülke liderleri de gerekli görülmesi durumunda yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komite gerekli görürse alt komiteler oluşturabilecek. Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanması için ihtiyaç halinde yeni anlaşmalar veya protokoller müzakere edilebilecek.
Komite, çekirdek tarafların oydaşmasıyla başka ülkelerin anlaşmaya katılımına ilişkin usul ve esasları belirleyip onaylayabilecek.
Komiteye hizmet vermek amacıyla merkezi Suudi Arabistan'da bulunan bir sekretarya kurulacak. Sekretarya, Suudi Arabistan ile bir merkez anlaşması yapacak. Kuruluş, teşkilat yapısı ve işleyişe ilişkin ayrıntılar çekirdek tarafların uzlaşmasıyla belirlenecek.
Sekretaryaya, çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek. İlk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
Bu düzenlemelerin, taraflar arasında halihazırda faaliyet gösteren askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarını etkilemeyeceği de belirtildi.
Madde 9: İstihbarat paylaşımı
Taraflar, istihbarat işbirliğini derinleştirmek ve koordinasyonu sağlamak amacıyla karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli kanallar üzerinden bilgi paylaşımında bulunacak. Paylaşım sırasında bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik kurallarına uyulacak.
Madde 10: Lojistik destek
Taraflar, lojistik destek imkanlarının mevcut ve uyumlu olması koşuluyla barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda birbirlerine destek sağlayacak.
Bu destek; silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizatın karşılıklı olarak sağlanmasını kapsayacak.
Madde 11: Hukuki dayanak ve ek düzenlemeler
Uluslararası hukuk ve tarafların kendi iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, anlaşma hükümlerinin uygulanmasında bu metin hukuki dayanak olarak kabul edilecek. İhtiyaç duyulması halinde ilave yasal düzenlemeler önerilebilecek.
Madde 12: Önceki uluslararası anlaşmalar
Mekke Antlaşması, tarafların daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini etkilemeyecek.
Madde 13: Gizli bilgi ve belgelerin korunması
Taraflar, anlaşma kapsamında elde ettikleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetini koruyacak ve ulusal mevzuatlarına saygı gösterecek.
Bu kapsamda:
· Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, taraflar dışındaki devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak.
· Belgelere erişim, yalnızca bilmesi gereken kişilerle sınırlandırılacak.
· Erişim sağlayacak kişilerin gerekli güvenlik yetkisine sahip olması sağlanacak.
Madde 14: Anlaşmazlıkların çözümü
Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından doğabilecek anlaşmazlıklar, taraflar arasında yürütülecek istişareler ve görüşmeler aracılığıyla dostane biçimde çözülecek.
Madde 15: Anlaşmada değişiklik yapılması
Mekke Antlaşması, çekirdek taraflar arasında yürütülecek istişareler ve oybirliğiyle değiştirilebilecek.
Madde 16: Yürürlüğe giriş ve anlaşmadan çekilme
TRT Haber'de yayımlanan metinde, anlaşmanın tarafların kendi usullerine göre onaylanacağı ve son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryası'na teslim edildiği tarihte yürürlüğe gireceği belirtiliyor.
Middle East Eye'da yayımlanan metinde ise 16'ncı maddeye ilişkin daha ayrıntılı hükümler yer alıyor:
· Yürürlüğe giriş: Anlaşma, her tarafın kendi usullerine göre onaylanmasının ardından son onay belgesinin sekretaryaya teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek.
· Süresiz geçerlilik: Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacak.
· Çekilme hakkı: Taraflardan herhangi biri, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra çekilme hakkını kullanabilecek. Bunun için diğer taraflara diplomatik kanallar aracılığıyla en az üç ay önceden yazılı bildirim yapılması gerekecek.
· Devam eden faaliyetler: Anlaşmanın sona ermesi veya taraflardan birinin çekilmesi, bu tarihten önce kararlaştırılan devam eden faaliyetleri ve projeleri etkilemeyecek.
· Gizlilik yükümlülüğü: Gizli bilgi ve belgelerin korunması ile bunların ifşa edilmesinin önlenmesine ilişkin sorumluluklar, anlaşmanın sona ermesinden veya çekilmeden sonra da devam edecek.
· Dil ve geçerlilik: Anlaşma Türkçe, Arapça ve İngilizce olmak üzere üç dilde imzalandı. Her metin eşit derecede geçerli olacak; yorum farklılığı ortaya çıkarsa İngilizce metin esas alınacak.
Anlaşmanın 7 Ağustos 2026 Cuma günü, Hicri takvime göre 24 Şaban 1448 tarihinde Mekke'de imzalandığı belirtildi.
