Ev kadınlarının evde harcadığı emeğin sosyal güvence kapsamına alınmasını amaçlayan kapsamlı bir kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunuldu. 40 maddeden oluşan teklif, evde bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresine dahil edilmesinden emeklilik ve sağlık güvencesine kadar çeşitli düzenlemeler içeriyor.
SGK Uzmanı İsa Karakaş'ın köşesinde aktardığı teklifin gerekçesinde, kadınların bakım yükünün eğitim, çalışma hayatı, sosyal yaşam ve ekonomik özgürlükleri üzerinde önemli etkiler oluşturduğu belirtildi.
Teklifte bu değerlendirme, TÜİK'in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması ile de desteklendi. Araştırmaya göre kadınlar ev işi ve bakım faaliyetlerine günde ortalama 4 saat 3 dakika ayırırken, erkeklerde bu süre 58 dakika olarak ölçüldü.
Düzenlemede, ev işlerine ilişkin sosyal güvence ve desteklerin anayasal ve uluslararası dayanaklara sahip olduğu savunuldu. Bakım yükünün yalnızca kadınların sorumluluğunda bırakılmaması ve devlet ile toplum tarafından paylaşılması hedeflendi.
Evdeki emek sigortalılık süresine dahil edilecek
Teklifteki 5'inci maddeye göre, evde karşılıksız olarak gerçekleştirilen bakım ve temizlik faaliyetleri sigortalılık süresi kapsamında değerlendirilecek ve emekliliğe yansıtılacak.
Evde hasta veya yaşlı bakımını üstlenen kişilere ücretsiz psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık sağlanması öngörülürken, bakım verenlerin dinlenebilmesi amacıyla kamu tarafından geçici bakım hizmeti sunulması da düzenlemede yer aldı.
Sürekli bakım veren kişilere yılda en az 30 gün geçici bakım veya izin hakkı verilmesi de teklifin maddeleri arasında bulunuyor.
Malullük ve yaşlılık aylığı düzenlemesi
Teklifte, çalışma nedeniyle sakatlanan veya iş göremez hale gelen ev emekçilerine yüzde 70 oranında aylık bağlanması öngörülüyor. Başkasının bakımına muhtaç olanlarda bu oranın yüzde 80'e çıkarılması planlanıyor.
Yaşlılık aylığına ilişkin düzenlemede ise kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranının yüzde 90'a kadar yükseltilmesi öngörülüyor.
Primleri Hazine ödeyecek
Teklifin dikkat çeken maddelerinden biri de ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerine ilişkin düzenleme oldu.
17'nci madde kapsamında ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerinin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor. İsteyen kişilerin ek prim ödeyerek emekli aylığını artırabilmesine de imkan tanınması planlanıyor.
Ayrıca geçmişte sigortasız geçirilen evde çalışma dönemlerinin borçlanılarak emeklilik hesabına dahil edilebilmesi de teklif kapsamında bulunuyor.
Ev emekçileri İş Kanunu kapsamına alınacak
Düzenlemeyle evlerde temizlik veya bakım hizmeti veren kişilerin İş Kanunu kapsamına alınması hedefleniyor. Bu kişilere kıdem tazminatı ve izin gibi hakların tanınması öngörülüyor.
30 günden uzun süren ev işlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu hale getirilirken, sözleşmesiz çalıştırmanın da yasaklanması planlanıyor.
Ev işçilerinin mobbing, şiddet ve tacize karşı korunmasına yönelik hükümler de teklifte yer alıyor. İşveren konumundaki ev sahibinin ise yüksekten düşme veya kimyasal maddeler gibi risklere karşı gerekli koruyucu ekipmanı sağlaması öngörülüyor.
Belediyelere kreş ve mola evi görevi
Teklifte, evde bakım hizmeti veren kişilere yönelik sosyal hizmetlerin kapsamının genişletilmesi de hedefleniyor.
Büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve 'mola evi' açılması yönünde yasal görev verilmesi öngörülüyor.
Ayrıca evde bakım yardımı alan kişilerin değerlendirilmesinde yalnızca hane gelirinin değil, bakım yükünün ağırlığının da dikkate alınması ve bakım veren kişinin sigorta priminin Hazine tarafından karşılanması düzenleniyor.
Teklifte, İş Kanunu'nda ev hizmetlerinde çalışanları kapsam dışında bırakan hükmün kaldırılması ve ev emekçilerinin Bağ-Kur (4/b) kapsamında devlet ödemeli sosyal güvenceye kavuşturulması da öngörülüyor.
